„Osoba niepełnosprawna to osoba której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z normami prawnymi i społecznymi.” Z terminem niepełnosprawności wiąże się następujące określenia: inwalida i inwalidztwo.
Wyróżniamy trzy stopnie niepełnosprawności:lekki, umiarkowany i znaczny. Lekki stopień niepełnosprawności dotyczy osób częściowo niezdolnych do pracy, osoby całkowicie niezdolne do pracy charakteryzują się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zaś osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji są sklasyfikowane jako niepełnosprawne ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Na świecie żyje przeszło 500 mln. osób niepełnosprawnych (w tym ponad 11% osób stanowią osoby nie przekraczające 30 roku życia), co wskazuje, iż w większości krajów minimum jedna osoba na 10 jest niepełnosprawna wskutek ograniczeń umysłowych lub fizycznych, a co najmniej 25% każdej populacji jest dotknięte ujemnymi skutkami niepełnosprawności. Szacuję się również, że w krajach, w których osoby niepełnosprawne stanowią co najmniej 20% ujemne skutki niepełnosprawności może odczuwać nawet 50% ludności, uwzględniając rodziny i krewnych tych osób.
Wraz z obserwowanym starzeniem się ludności wzrasta liczba osób niepełnosprawnych w wyższych grupach wiekowych (w latach 1925-1995r. średnia długość życia wzrosła o 21 lat). W Polsce osoby osiągające wiek 80 lat stanowią przeszło 2% a jedna na tysiąc dożywa 100 lat. Około 1 miliona osób stanowią osoby powyżej 65 roku życia wymagające wzmożonej opieki geriatrycznej. Zwiększający się wzrost osób niepełnosprawnych w starszych grupach zalicza się do priorytetowych kryteriów tzw. kryzysu zdrowotnego.
Mimo postępów w medycynie następuje stały wzrost liczby osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym ubiegających się o uprawnienia do renty inwalidzkiej.
Według danych GUS z roku 1996 główną przyczyną niepełnosprawności stanowią choroby (80%), później kolejno urazy i zatrucia (około 14%) oraz wady wrodzone (około 5%).
Najczęstszą przyczyną prowadzącą do niepełnosprawności są choroby narządów ruchu i przewlekłe choroby układu krążenia. Choroby krążenia występują zarówno u kobiet jak i mężczyzn, przybierają one jednak różne formy. U kobiet objawiają się jako nadciśnienie tętnicze, zaś u mężczyzn jako choroba niedokrwienna serca.
Kolejną przyczyna niepełnosprawności są choroby narządu ruchu: u mężczyzn przeważają choroby kręgosłupa, zaś u kobiet częściej występują zmiany zwyrodnieniowe stawów obwodowych.
Choroby przewlekłe również przyczyniają się do powstawania niepełnosprawności należą do nich choroba Parkinsona, padaczka, dystrofie mięśniowe, stwardnienie rozsiane. Następstwa urazów - najczęściej złamania kończyn jak również zwichnięcia dużych stawów - są przyczynami niepełnosprawności.
Osoby niewidome jak i słabo widzące kwalifikowane do wszystkich trzech stopni niepełnosprawności stanowią znaczny procent niepełnosprawnych. Przeszło 3% stanowią osoby stanowią osoby niepełnosprawne ze względu na uszkodzenia słuchu. Z innych przyczyn niepełnosprawności należy wymienić upośledzenia umysłowe, choroby psychiczne, choroby cywilizacyjne (cukrzyca, otyłość, choroby kręgosłupa, choroby układu krążenia, nadciśnienie tętnicze).
Niepełnosprawnością nazwiemy stan, kiedy występują ograniczenia w normalnym funkcjonowaniu człowieka i wiążą się przeważnie z obniżeniem sprawności funkcji fizycznych lub psychocznych.
Może to być także uszkodzenie lub wada psychiczna, fizjologiczna, anatomiczna organizmu. Utrata taka może być całkowita, częściowa, trwała lub okresowa, wrodzona lub nabyta, ustabilizowana lub progresywna.
Wyróżnia się ponadto:
inwalidztwo – częściowa niezdolność do wykonywania pracy zawodowej, spowodowana długotrwałym lub trwałym naruszeniem sprawności organizmu. O inwalidztwie mówi się, gdy choroba trwa powyżej sześciu miesięcy.
kalectwo – niedorozwój, brak lub nieodwracalne uszkodzenie narządu lub części ciała (trwałe uszkodzenie organizmu). Może, ale nie musi spowodować zmniejszenia lub utraty zdolności do pracy zawodowej.
Najważniejsze przepisy prawne związane z osobami niepełnosprawnymi znajdują się w:
- Konstytucji RP - art. 30, 32, 68, a szczególnie art 69, który głosi: Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
- Ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dz.U.97.123.776 z późn. zm.
- Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 z późn. zm.
- Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych M. P. 97. 50. 475 uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997r.
Według ustawy o pomocy społecznej niepełnosprawność oznacza niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do grupy inwalidów lub legitymowanie się stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
ORZECZENIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Aby wydać
orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, lekarz orzecznik sporządza, na podstawie badania, ocenę stanu zdrowia dziecka lub osoby dorosłej. Jeżeli dana osoba lub dziecko nie mogą uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nie rokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawienie się na posiedzeniu składu orzekającego, co potwierdzone jest zaświadczeniem lekarskim, badanie przeprowadza się w miejscu pobytu tej osoby lub dziecka.
W przypadku gdy, lekarz orzecznik uzna posiadaną dokumentację medyczną za wystarczającą do wydania oceny stanu zdrowia, może być ona wydana bez badania.Jeżeli dana osoba nie może przybyć na posiedzenie składu orzekającego lub gdy przedstawiona dokumentacja jest wystarczająca do wydania oceny, skład orzekający może rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności bez uczestnictwa osoby zainteresowanej lub dziecka.
Osoba, której wydano orzeczenie lub jej przedstawiciel ustawowy, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, może wnieść odwołanie do wojewódzkiego zespołu, za pośrednictwem powiatowego zespołu, który wydał orzeczenie.